Γιατί μιλάμε για διατροφή στην καρδιακή ανεπάρκεια;
Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια από τις πιο απαιτητικές χρόνιες παθήσεις. Επηρεάζει πάνω από 64 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως, προκαλώντας δύσπνοια, κόπωση, κατακράτηση υγρών και συχνές νοσοκομειακές νοσηλείες.
Σήμερα, το μήνυμα που θα προσπαθήσουμε να περάσουμε είναι το εξής:
Η διατροφή, δεν είναι μόνον η διαδικασία κατανάλωσης θρεπτικών συστατικών .Υπό προϋποθέσεις, μπορεί να είναι και μια ολοκληρωμένη, σημαντική, θεραπευτική παρέμβαση.
Και μάλιστα, μια παρέμβαση, που μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την πρόγνωση της νόσου, τα συμπτώματα και συνολικά την ποιότητα ζωής του ασθενή.
Γιατί η διατροφή είναι κρίσιμη στην καρδιακή ανεπάρκεια;
Η καρδιακή ανεπάρκεια δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο:
Κατακράτηση υγρών → δύσπνοια → μειωμένη δραστηριότητα → επιδείνωση συμπτωμάτων → νοσηλεία.
Η διατροφή επηρεάζει άμεσα:
- την αρτηριακή πίεση
- τη φλεγμονή
- την κατακράτηση υγρών
- τη λειτουργία του μυοκαρδίου
- το μικροβίωμα του εντέρου
Σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες, μια δίαιτα που δίνει έμφαση στην αντιμετώπιση της Υπέρτασης, γνωστή και ως DASH diet (Dietary Approaches to Stop Hypertension/Διαιτητικές Προσεγγίσεις για την Αντιμετώπιση της Υπέρτασης),
μπορεί να βελτιώσει:
Την αρτηριακή πίεση, το σωματικό βάρος, τα επίπεδα της LDL χοληστερόλης, την καρδιακή λειτουργία και γενικότερα την ποιότητα ζωής.
Αυτό σημαίνει ότι η διατροφή, μπορεί να λειτουργήσει ως ένα “φάρμακο” και μάλιστα χωρίς παρενέργειες.
Βασικοί πυλώνες διατροφικής παρέμβασης
Α. Επαρκής θρέψη – Το παράδοξο της παχυσαρκίας
Σε προχωρημένα στάδια καρδιακής ανεπάρκειας, ο κίνδυνος φαίνεται ότι παύει να είναι το επιπλέον βάρος και συνδέεται κυρίως με την απώλεια μυϊκής μάζας.
Μελέτες έχουν δείξει ότι η ανεπαρκής πρόσληψη ενέργειας και μικροθρεπτικών συστατικών αυξάνει τη θνησιμότητα.
Β. Νάτριο – Όχι υπερβολές, όχι στερήσεις
Μελέτες που αξιολόγησαν τη δίαιτα DASH έδειξαν, ότι η μείωση του νατρίου μπορεί να μειώνει την πίεση, αλλά:
- πολύ αυστηροί περιορισμοί αυξάνουν τη δίψα
- μειώνουν την πρόσληψη τροφής
- οδηγούν σε υποσιτισμό
- οίδημα εγκεφάλου – διαταραχές επιπέδου συνείδησης
Η σύσταση σήμερα είναι: 2–3 g/ημέρα, εξατομικευμένα. Η ημερήσια πρόσληψη νατρίου, πρέπει να ορίζεται για κάθε ασθενή ξεχωριστά, σε συνεννόηση με το γιατρό που τον παρακολουθεί.
Γ. Διατροφικά πρότυπα: DASH & Μεσογειακή
Εδώ μπαίνουν οι δύο πιο ισχυρές επιστημονικά τεκμηριωμένες δίαιτες.
1. DASH δίαιτα, η οποία είναι:
Πλούσια σε:
- φρούτα, λαχανικά
- ολικής άλεσης
- χαμηλά λιπαρά γαλακτοκομικά
- ψάρια, πουλερικά, ξηρούς καρπούς
Μελέτες αναφέρουν ότι η DASH:
«βελτιώνει την καρδιακή λειτουργία και μειώνει τα καρδιακά επεισόδια».
2. Μεσογειακή Διατροφή
Η μεγαλύτερη κλινική δοκιμή που έχει γίνει για τη Μεσογειακή διατροφή, έδειξε ότι:
«η Μεσογειακή δίαιτα με ελαιόλαδο ή/και ξηρούς καρπούς, μειώνει τα μείζονα καρδιαγγειακά συμβάματα, κατά 28–31%».
Αν και οι μελέτες συνδέονται κυρίως με την πρωτογενή πρόληψη, τα ευρήματα είναι εξαιρετικά σημαντικά για ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια.
Τι δείχνουν οι πιο πρόσφατες μελέτες
Έρευνα σε δείγμα 424.502 ατόμων έδειξε ότι:
- Υψηλή προσκόλληση στη Μεσογειακή δίαιτα → 23% χαμηλότερος κίνδυνος εμφάνισης καρδιακής ανεπάρκειας
- Υψηλή προσκόλληση στη DASH δίαιτα → 17% χαμηλότερος κίνδυνος εμφάνισης καρδιακής ανεπάρκειας
- Η Μεσογειακή δίαιτα μείωσε τη θνησιμότητα κατά 12% σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια. (OR = 0.88, p = 0.03)
Αυτό είναι κρίσιμο: Η Μεσογειακή δίαιτα δεν μειώνει μόνο τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιακού επεισοδίου, μειώνει και τον κίνδυνο θανάτου σε όσους ήδη πάσχουν.
4. Ο άξονας Καρδιά – Έντερο και τα συμπληρώματα
Η καρδιακή ανεπάρκεια επηρεάζει το έντερο:
- μειωμένη αιμάτωση
- οίδημα εντερικού τοιχώματος
- δυσκοιλιότητα
- διαταραχή μικροβιώματος
- μειωμένη απορρόφηση συστατικών τροφής
Η DASH δίαιτα μπορεί να βελτιώσει τους δείκτες φλεγμονής και του οξειδωτικού στρες, πιθανώς μέσω του μικροβιώματος.
Σε ότι αφορά τα συμπληρώματα διατροφής, υπάρχουν ορισμένα για τα οποία μελέτες δείχνουν θετικές ενδείξεις (όχι αποδείξεις), όμως αυτό που πάντα πρέπει να έχουμε κατά νου, είναι ότι: Κανένα συμπλήρωμα δεν αντικαθιστά τη διατροφή, καθώς και ότι η κατανάλωσή τους πρέπει να γίνεται πάντα σε συνεννόηση με το γιατρό που μας παρακολουθεί.
5. Πρακτικές οδηγίες για την καθημερινότητα
Τι βάζουμε στο πιάτο:
- Φρούτα & λαχανικά σε κάθε γεύμα
- Ελαιόλαδο ως κύρια πηγή λίπους
- Ψάρια 2–3 φορές/εβδομάδα
- Όσπρια & ξηροί καρποί
- Ολικής άλεσης αντί για λευκά άλευρα
- Μικρά & συχνά γεύματα σε ασθενείς με μειωμένη όρεξη
Τι περιορίζουμε:
- κόκκινο & επεξεργασμένο κρέας
- υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα
- ζάχαρη
- αλάτι σε υπερβολή
Κλινικά χρήσιμο tip:
Απότομη αύξηση βάρους >1–2 κιλά σε 48 ώρες = πιθανή κατακράτηση υγρών → άμεση επικοινωνία με το γιατρό που σας παρακολουθεί.
Επίλογος: Η διατροφή ως θεραπεία
Κλείνοντας, θα ήθελα να υπογραμμίσω, ότι η διατροφή στην καρδιακή ανεπάρκεια δεν είναι μια λίστα απαγορεύσεων. Είναι μια θεραπευτική στρατηγική που μπορεί να μειώσει τα συμπτώματα, την ανάγκη για νοσηλεία και – όπως δείχνουν οι μελέτες – ακόμη και τη θνησιμότητα.
Τρώμε σωστά για να αναπνέουμε καλύτερα. Τρώμε σωστά για να ζούμε καλύτερα.
Βιβλιογραφία
1. Dietary strategies and nutritional supplements in the management of heart failure: a systematic review. Xinyi Yu , Qilan Chen * and Inmaculada Xu Lou. Department of Cardiology, Hangzhou TCM Hospital of Zhejiang Chinese Medical University (Hangzhou Hospital of Traditional Chinese Medicine), Hangzhou, China.
2. Dietary Guidance to Improve Cardiovascular Health, 2026: A Scientific Statement From the American Heart Association. Alice H. Lichtenstein, DSc, FAHA, Chair; Amit Khera, MD, FAHA, Vice Chair; Cheryl A.M. Anderson, PhD, MPH, FAHA; Lawrence J. Appel, MD, MPH, FAHA; Dana M. DeSilva, PhD, RD; Christopher Gardner, PhD, FAHA; Frank B. Hu, MD, PhD, FAHA; Daniel W. Jones, MD, FAHA; Kristina S. Petersen, PhD, APD, FAHA; on behalf of the American Heart Association.
3. Cancer therapeutics-related cardiovascular dysfunction: Basic mechanisms and clinical manifestation. Masayoshi Oikawa (MD, PhD, FJCC), Takafumi Ishida (MD, PhD), Yasuchika Takeishi (MD, PhD, FJCC). Department of Cardiovascular Medicine, Fukushima Medical University, 1-Hikarigaoka, Fukushima, Fukushima prefecture 960-1295, Japan.
4. Clinical implications of remote dielectric sensing system to estimate lung fluid levels. Teruhiko Imamura (MD, PhD, FJCC), Nikhil Narang (MD), Koichiro Kinugawa (MD, PhD, FJCC), The Second Department of Internal Medicine, University of Toyama, Toyama, Japan b Advocate Christ Medical Center, Oak Lawn, IL, USA.
5. Current state of knowledge and information sharing among home healthcare professionals involved in heart failure management. Rie Shimomoto (RN, MS), Toru Kubo (MD, PhD, FJCC), Fukuko Yamanaka (RN, MS), Miyuki Tsuchihashi-Makaya (RN, PhD, FJCC), Narufumi Suganuma (MD, PhD), Hiroaki Kitaoka (MD, PhD, FJCC).
6. Current status of real-world big data research in the cardiovascular field in Japan. Reina Tonegawa-Kuji (MD), Koshiro Kanaoka (MD, PhD), Yoshitaka Iwanaga (MD, PhD, FJCC), Department of Medical and Health Information Management, National Cerebral and Cardiovascular Center, Suita, Japan.
7. Effectiveness and safety of rivaroxaban in patients with venous thromboembolism and active cancer: A subanalysis of the J’xactly study. Shinji Hisatake (MD, PhD), Takanori Ikeda (MD, PhD, FJCC) a, Ikuo Fukuda (MD, PhD), Mashio Nakamura (MD, PhD, FJCC), Norikazu Yamada (MD, PhD, FJCC), Morimasa Takayama (MD, FJCC), Hideaki Maeda (MD), Takeshi Yamashita (MD, PhD, FJCC), MakotoMo (MD, PhD), Tsutomu Yamazaki (MD, PhD), Yasuo Okumura (MD, PhD, FJCC) , Atsushi Hirayama (MD, PhD, FJCC), on behalf of the J’xactly Investigators.
8. Estimating the prevalence, clinical characteristics, and treatment patterns of hypertrophic cardiomyopathy in Japan: A nationwide medical claims database study. Naoki Terasaka (PhD), Dionysis Spanopoulos (PhD), HidetakaMiyagoshi (MS), Toru Kubo (MD, PhD, FJCC), Hiroaki Kitaoka (MD, PhD, FJCC).
9. Negative impact of high-performance flights on aviators with mitral valve prolapsed. Ori Wand (MD), Daniel Gabbai (MD), Gali Epstein Shochet (PhD), Alex Prokupetz (MA, MHA), Tatiana Kats (MD), Oded Ben-Ari (MD, MHA), Keren Cohen-Hagai (MD), Barak Gordon (MD,MHA).
10. Nutritional management of heart failure. Keisuke Kida (MD, PhD, FJCC), Isao Miyajima (RD, PhD), Norio Suzuki (MD, PhD), Barry H. Greenberg (MD), Yoshihiro J. Akashi (MD, PhD, FJCC).
11. Predictors of increased risk of adverse cardiovascular outcomes among patients with myeloproliferative neoplasms and atrial fibrillation. Orly Leiva (MD), Andrew Jenkins (MD), Rachel P. Rosovsky (MD), Rebecca Karp Leaf (MD), Katayoon Goodarzi (MD), Gabriela Hobbs (MD).
12. Update on the roles of imaging in the management of chronic thromboembolic pulmonary hypertension. Satoshi Higuchi (MD, PhD), Hideki Ota (MD, PhD), Nobuhiro Yaoita (MD, PhD), Hiroki Kamada (MD, PhD), Hidenobu Takagi (MD, PhD), Taijyu Satoh (MD, PhD), Satoshi Yasuda (MD, PhD, FJCC), Kei Takase (MD, PhD).
13. Dietary Management of Heart Failure: DASH Diet and Precision Nutrition Perspectives. Brooke E. Wickman, Byambaa Enkhmaa, Ronit Ridberg, Erick Romero, Martin Cadeiras, Frederick Meyers and Francene Steinberg.
14. Primary Prevention of Cardiovascular Disease with a Mediterranean Diet Supplemented with Extra-Virgin Olive Oil or Nuts. Estruch, E. Ros, J. Salas‑Salvado, M.-I. Covas, D. Corella, F. Aros, E. Gomez‑Gracia, V. Ruiz‑Gutierrez, M. Fiol, J. Lapetra, R.M. Lamuela‑Raventos, L. Serra‑Majem, X. Pinto, J. Basora, M.A. Munoz, J.V. Sorli, J.A. Martinez, M. Fito, A. Gea, M.A. Hernan, and M.A. Martinez‑Gonzalez, for the PREDIMED Study Investigators.
15. High and Low Adherence to Mediterranean and DASH Diet Patterns and the Risk of Heart Failure: A Meta-Analysis of Observational Studies. Mehmet Emin Arayici, Mustafa Eray Kilic and Mehmet Birhan Yilmaz.
Επικοινωνήστε μαζί μας για να συζητήσουμε, μια εξειδικευμένη διατροφική αγωγή
Απόσπασμα από την 9η Ημερίδα για την Ολιστική Προσέγγιση της Καρδιακής Νόσου που πραγματοποιήθηκε στις 15 Ιουνίου 2026 στο Γαλλικό Ινστιτούτο:
Με σημαντική συμμετοχή κοινού, τόσο δια ζώσης όσο και διαδικτυακά, πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 15 Ιουνίου 2026 η 9η κατά σειρά ημερίδα που διοργάνωσε το Ελληνικό Δίκτυο Φροντιστών ΕΠΙΟΝΗ, σε συνδιοργάνωση με τις ενώσεις ασθενών «Η Καρδιά του Παιδιού», «Σκυτάλη» και την Ένωση Καρδιοπαθών Αξιωματικών Π.Ν. – Λ.Σ. και Φίλων.
Η εκδήλωση φιλοξενήθηκε στο Γαλλικό Ινστιτούτο (Σίνα 31, Αθήνα) με ταυτόχρονη ζωντανή μετάδοση μέσω της πλατφόρμας Zoom, τελώντας υπό την αιγίδα της Περιφέρειας Αττικής, του Δήμου Αθηναίων και του Global HEART Hub.
Διακεκριμένοι επιστήμονες και ειδικοί προσέγγισαν την καρδιακή νόσο ολιστικά, αναδεικνύοντας παράλληλα τον κρίσιμο και συχνά αόρατο ρόλο των φροντιστών.
Στα πλαίσια της ημερίδας ο επικεφαλής της FTC – Food Technology Consultancy, κ. Φίλιππος Π. Βουκελάτος, εστίασε στον καθοριστικό ρόλο της διατροφής για τη διαχείριση της καθημερινότητας όσων ζουν με καρδιακή ανεπάρκεια.
Δείτε το σχετικό video με την σύντομη τοποθέτησή του.
